АЛДАҒЫ ҚЫС МЕЗГІЛІ ӘЛЕМДІК КЛИМАТ ҮШІН ЕРЕКШЕ КЕЗЕҢ БОЛУЫ МҮМКІН

        Тынық мұхитындағы су температурасының қалыптан тыс көтерілуімен сипатталатын Эль-Ниньо құбылысы күшейіп, 2026 жылдың соңында шарықтау шегіне жетуі ықтимал. Халықаралық метеорологиялық ұйымдар бұл құбылыстың температура мен жауын-шашынның қалыптасқан тәртібіне әсер етіп, кейбір өңірлерде құрғақшылықты, енді бір аймақтарда нөсер жауын мен су тасқынын күшейтуі мүмкін екенін ескертеді.

        Эль-Ниньо – Тынық мұхитының экваторлық бөлігіндегі мұхит беті температурасының әдеттегіден жоғарылауымен байланысты табиғи климаттық құбылыс. Ол мұхит пен атмосфера арасындағы өзара әрекеттесуді өзгертіп, әлемнің әртүрлі бөлігіндегі ауа райына ықпал етеді. Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның 2026 жылғы 21 қазанда жариялаған маусымдық болжамына сәйкес, қараша 2026 – қаңтар 2027 аралығында Тынық мұхитының орталық бөлігіндегі су температурасының ауытқуы шамамен +3,8 градусқа жетуі мүмкін. Құбылыстың ең жоғары деңгейіне желтоқсан айында жетуі ықтимал.

       АҚШ-тың Ұлттық мұхиттық және атмосфералық зерттеулер басқармасының 2026 жылғы қазандағы бағалауында да Эль-Ниньоның күшейіп келе жатқаны айтылған. Мамандар күшті немесе өте күшті құбылыстың 2027 жылдың қаңтар-наурыз айларына дейін жалғасу ықтималдығын 83 пайыздан жоғары деп бағалайды. Дегенмен климатологтар Эль-Ниньоның қарқындылығы белгілі бір аймақтағы ауа райының қаншалықты күрт өзгеретінін тікелей білдірмейтінін ескертеді. Сондықтан маусымдық болжамдарды нақты күндерге арналған ауа райы болжамымен шатастырмаған жөн.

        Күшті Эль-Ниньоның әсері әлемнің әр бөлігінде әртүрлі байқалуы мүмкін. Кейбір өңірлерде ауа температурасы жоғарылап, жауын-шашын азаяды. Басқа аумақтарда керісінше, нөсер жауын, су тасқыны мен дауылды құбылыстардың қаупі артуы ықтимал. Сонымен қатар қыс мезгілінің орташа температурасы қалыпты деңгейден жоғары болжанған күннің өзінде, қысқа мерзімді суық толқындар мен қарлы борандардың болуы жоққа шығарылмайды. Демек, «жылы қыс» туралы маусымдық болжам қыстың барлық кезеңі жайлы өтеді дегенді білдірмейді.

      Ал Орталық Азияға келетін болсақ, Эль-Ниньоның өңірлік әсері әлемнің кейбір аймақтарымен салыстырғанда әлсіз болуы мүмкін. 2026 жылғы 20 тамызда Орталық Азияның климаттық ақпараттық порталында жарияланған сараптамалық түсіндірмеде климатолог Алексей Кокорин бұл құбылыстың өңірге ықпалы шектеулі екенін атап өткен. Оның бағалауынша, қысқы кезеңде, әсіресе қаңтар-сәуір айларында жауын-шашынның аздап артуы ықтимал. Алайда Орталық Азияның ауа райына циклондар мен антициклондар сияқты атмосфералық үдерістер едәуір күшті әсер етеді. Сондықтан Қазақстанда алдағы қыстың нақты сипатын тек Эль-Ниньо құбылысына қарап болжау дұрыс емес.

       Қазақстан үшін басты назар аударатын мәселе – температура мен жауын-шашынның құбылуының ауыл шаруашылығына, су ресурстарына және энергетика саласына ықпалы. Қыс мезгіліндегі қар қорының қалыптасуы көктемгі су тасқыны мен жазғы суармалы егіншілік үшін маңызды. Егер жауын-шашынның түсу тәртібі өзгерсе, кейбір өңірлерде су қорын басқару мен ауыл шаруашылығы жұмыстарын жоспарлау күрделене түсуі мүмкін. Сонымен қатар ауа райының күрт ауысуы жол қозғалысына, коммуналдық қызметтерге және тұрғындардың күнделікті тұрмысына әсер етуі ықтимал.

         Мамандардың пікірінше, мұндай кезеңдерде ерте ескерту жүйелерінің маңызы арта түседі. Ауа райы болжамдарын тұрақты бақылау, су қоймаларының жағдайын қадағалау, төтенше жағдайларға дайындықты күшейту және ауыл шаруашылығы саласында тәуекелдерді алдын ала есептеу қажет. Әсіресе маусымдық болжамдармен қатар, қысқа мерзімді метеорологиялық ескертулерге де назар аударған жөн.

       Қорыта айтқанда, күшті Эль-Ниньо – әлемдік климатқа әсер ететін маңызды табиғи құбылыс. Алайда оны алдағы қыстың міндетті түрде қатал немесе ерекше жылы болатынының белгісі ретінде қабылдауға болмайды. Негізгі міндет – ғылыми болжамдарды дұрыс түсініп, ықтимал өзгерістерге алдын ала дайындалу. Өйткені ауа райын өзгерту адамның қолында болмаса да, оның салдарын азайтуға бағытталған шараларды уақытылы қабылдау өз қолымызда.