2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда айлық жалақының ең төменгі мөлшерін 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін арттыру жоспарланып отыр. Бұл – әлеуметтік саясаттағы маңызды қадамдардың бірі. Жаңа өзгеріс, ең алдымен, төмен жалақы алатын азаматтардың табысын арттыруға бағытталған. Алайда оның экономикалық тиімділігі тек еңбекақының өсуімен емес, инфляция деңгейі, еңбек өнімділігі және халықтың сатып алу қабілетімен де өлшенеді.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына арнаған Жолдауында Үкіметке ең төменгі жалақыны 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап 85 мыңнан 110 мың теңгеге дейін көтеруді тапсырды. Президенттің мәлімдеуінше, бұл шара шамамен 1,8 миллион азаматтың, оның ішінде бюджет саласында еңбек ететін 370 мыңнан астам қызметкердің табысына әсер етеді. Ұлттық экономика министрлігінің мәліметінше, қажетті қаражат алдағы үш жылдық бюджет кезеңінде қарастырылатын болады.
Жаңа мөлшерлеме қазіргі көрсеткішпен салыстырғанда 25 мың теңгеге немесе 29,4 пайызға жоғары. Бұл – төменгі жалақы деңгейінде еңбекақы алатын қызметкерлер үшін елеулі өсім. Дегенмен мұнда бір маңызды жайтты ескерген жөн: 110 мың теңге – есептелген жалақының ең төменгі мөлшері. Одан міндетті зейнетақы жарналары мен заңнамада көзделген өзге де ұсталымдар алынады. Сондықтан қызметкердің қолына тиетін нақты қаражат есептелген сомадан төмен болады. Бұған қоса, ең төменгі жалақының көтерілуі барлық азаматтың айлығы автоматты түрде 29,4 пайызға өседі дегенді білдірмейді. Бұл талап еңбекақысы жаңа шектен төмен қызметкерлерге қатысты қолданылады.
Ең төменгі жалақының артуы халықтың тұрмыс сапасына оң ықпал етуі мүмкін. Әсіресе табысының басым бөлігін азық-түлікке, коммуналдық қызметтерге, көлік пен күнделікті қажеттіліктерге жұмсайтын отбасылар үшін қосымша қаражаттың маңызы зор. Алайда номиналды жалақының өсуі нақты сатып алу қабілетінің дәл сондай деңгейде артатынын білдірмейді. Егер азық-түлік пен қызмет көрсету бағасы жалақы өсіміне ілесе көтерілсе, азаматтардың қосымша табысының бір бөлігі инфляция әсерінен азаяды. Сондықтан Үкіметтің жалақыны арттырумен қатар бағаның негізсіз өсуін тежеу және инфляцияны төмендету шараларына басымдық беруі маңызды.
Бұл өзгерістің екінші қыры – жұмыс берушілерге түсетін қаржылық жүктеме. Ең төменгі жалақының өсуі кәсіпорындардың еңбекақы қорын көбейтеді. Әсіресе қызметкерлерінің басым бөлігі төмен жалақы алатын шағын және орта бизнес субъектілері үшін бұл қосымша шығын болуы мүмкін. Жалақы қорымен бірге жұмыс берушінің міндетті төлемдері де қайта есептеледі. Сондықтан кәсіпкерлерге жаңа талаптарға бейімделу үшін қаржылық жоспарлау, еңбек өнімділігін арттыру және өндірістік шығындарды тиімді басқару қажет болады. Мемлекет тарапынан шағын бизнеске қолдау көрсету тетіктерін жетілдіру де осы үдерістің маңызды бөлігі саналады.
Жалақының өсуін елдегі жалпы еңбек нарығының көрсеткіштерімен салыстыра қарау да маңызды. Ұлттық статистика бюросының дерегіне сәйкес, 2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстандағы орташа айлық жалақы 486 388 теңгені, ал медианалық жалақы 348 415 теңгені құрады. Бұл көрсеткіштер еңбекақы деңгейінің қызмет салалары мен жұмыс орындарына қарай айтарлықтай ерекшеленетінін аңғартады. Орташа жалақы барлық қызметкердің нақты табысын бірдей сипаттай алмайды. Сондықтан төменгі жалақыны арттырумен қатар, еңбек өнімділігін көтеру, жаңа жұмыс орындарын ашу және кәсіби біліктілікті дамыту бағытындағы жұмыстар да қатар жүргізілуі тиіс.
Жалпы алғанда, ең төменгі жалақыны 110 мың теңгеге дейін көтеру – әлеуметтік қолдауды күшейтуге бағытталған маңызды шешім. Дегенмен оның түпкі нәтижесі жалақы мөлшерінің өсуімен ғана емес, халықтың нақты табысының артуымен бағалануы керек. Ол үшін инфляцияны бақылау, кәсіпкерліктің тұрақты дамуына жағдай жасау, еңбек нарығындағы өнімділікті арттыру және әлеуметтік саясаттың тиімділігін қамтамасыз ету қажет. Ең бастысы, азаматтардың жалақысы күнделікті қажеттіліктерін өтеуге ғана емес, өмір сапасын жақсартуға да мүмкіндік беретін деңгейге жетуі тиіс.
