БАСТАУЫШ СЫНЫПТА САБАҚ БЕРУДІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

        Бастауыш сынып – баланың білім әлеміне алғашқы қадам басатын, оның оқу дағдысы мен танымдық қабілеті қалыптасатын маңызды кезең. Осы уақытта оқушы тек әріп танып, оқып-жазуды немесе қарапайым есептеулерді үйреніп қана қоймайды. Ол қоршаған ортаны танып, өз ойын жеткізуге, сұрақ қоюға, тыңдауға, салыстыруға және өз бетімен шешім қабылдауға бейімделеді. Сондықтан бастауыш сыныпта сабақ берудің өзіндік ерекшеліктері бар.

        Бастауыш сынып оқушысының жас ерекшелігін ескеру – мұғалім жұмысының негізгі талаптарының бірі. Бұл жастағы балалардың зейіні тұрақсыздау болғанымен, білуге деген қызығушылығы жоғары келеді. Сол себепті сабақ барысында оқушының назарын бір әрекетке ұзақ уақыт бойы шоғырландырудан гөрі, оқу тапсырмаларын түрлендіріп отырған тиімді. Сабақта ойын элементтерін, көрнекіліктерді, шығармашылық тапсырмаларды, жұптық және топтық жұмыстарды пайдалану баланың қызығушылығын арттырады.

         Бастауыш сыныптағы сабақтың тағы бір маңызды ерекшелігі – білімді қарапайымнан күрделіге қарай жүйелі түрде қалыптастыру. Оқушы жаңа ұғымды бірден абстрактілі түрде қабылдай бермейді. Сондықтан мұғалім нақты мысалдар мен көрнекі құралдарды пайдалана отырып, жаңа тақырыпты түсіндіруі қажет. Мәселен, математикалық ұғымдарды үйретуде заттарды санау, салыстыру, сызба мен суреттерді қолдану баланың түсінігін жеңілдетеді. Ал сауат ашу мен тіл сабақтарында дыбыс, буын, сөз, сөйлем арасындағы байланысты нақты мысалдар арқылы көрсету маңызды.

       Бастауыш білім беруде мұғалімнің сөйлеу мәнері мен қарым-қатынасы да ерекше рөл атқарады. Бала мұғалімнің айтқанын ғана емес, оның іс-әрекетін де қабылдайды. Сондықтан ұстаздың сабырлылығы, түсінікті сөйлеуі, әр оқушының жауабына құрметпен қарауы оқу ортасының жағымды қалыптасуына ықпал етеді. Оқушы қателесуден қорықпай, өз ойын еркін жеткізе алатын ортада оның белсенділігі де арта түседі.

        Қазіргі таңда бастауыш сыныпта оқушының тек дайын ақпаратты қабылдауы жеткіліксіз. Білім алушының ізденуіне, ойлануына, өз пікірін айтуына мүмкіндік беру маңызды. Осы тұрғыдан алғанда, проблемалық сұрақтар, зерттеу элементтері, шығармашылық тапсырмалар мен шағын жобалар тиімді нәтиже береді. Мысалы, дүниетану сабағында табиғат құбылыстарын дайын мәтін арқылы түсіндірумен қатар, оқушыларға бақылау жүргізіп, өз қорытындысын жасауға тапсырма беруге болады.

        Сабақ барысында әр оқушының қабілеті мен оқу қарқыны әртүрлі екенін ескеру де қажет. Бір бала тапсырманы жылдам орындаса, енді бірі қосымша түсіндіруді қажет етуі мүмкін. Сондықтан тапсырмаларды деңгейлеп ұсыну, оқушыға өз мүмкіндігіне қарай жұмыс жасауға жағдай туғызу – бастауыш сынып мұғалімінің маңызды міндеттерінің бірі.

        Бағалаудың да бастауыш мектепте өзіндік орны бар. Баға қоюмен қатар, оқушыға оның жетістігі мен әлі де жетілдіруі қажет тұстарын түсіндіру маңызды. Қолдау білдіретін кері байланыс баланың өзіне деген сенімін арттырып, келесі тапсырманы орындауға ынталандырады. «Қай тұсы дұрыс орындалды?», «Қай жерін жақсартуға болады?», «Келесіде нені ескеру керек?» деген бағыттағы сұрақтар оқушыны өз жұмысына талдау жасауға үйретеді.

        Бастауыш сыныптағы сабақтың тиімділігі мұғалім мен ата-ананың өзара байланысына да тәуелді. Баланың оқуындағы жетістіктері мен қиындықтары туралы ата-анамен уақытылы пікір алмасу арқылы оқушыға қажетті қолдауды дұрыс ұйымдастыруға болады. Мұнда басты назар баланың кемшілігін іздеуге емес, оның қабілетін дамытуға бағытталғаны жөн. Сонымен қатар,оқушының денсаулығы мен психологиялық жай-күйін ескеру қажет. Қозғалыс жаттығулары, сергіту сәттері, көзге арналған жаттығулар және тапсырмалардың ауысуы баланың сабаққа деген белсенділігін сақтауға көмектеседі. Оқу үдерісінде баланың жасына сай психологиялық ерекшеліктерді ескеру оның білімді жақсы меңгеруіне жағдай жасайды.

         Қорыта айтқанда, бастауыш сыныпта сабақ беру – баланың болашақ оқуына негіз қалайтын жауапты әрі маңызды үдеріс. Бұл кезеңде мұғалімнің міндеті тек білім берумен шектелмейді. Ол оқушыны оқуға қызықтырып, өз ойын еркін жеткізуге, ізденуге, қателіктен сабақ алуға және өз мүмкіндігіне сенуге үйретеді. Жас ерекшелігіне сай ұйымдастырылған, мазмұны түсінікті әрі қызықты сабақ қана баланың білімге деген тұрақты қызығушылығын қалыптастыра алады.

Айкузова Жанар Бегалыевна,

Ғ. Мұратбаев атындағы №61 жалпы білім беретін мектептің бастауыш сынып мұғалімі.

Жетісай ауданы.