Биотехнология – ХХІ ғасырдағы ғылымның ең қарқынды дамып келе жатқан салаларының бірі. Ол медицина, ауыл шаруашылығы, фармацевтика және тамақ өнеркәсібінде кеңінен қолданылады. Қазіргі биотехнологиялық жетістіктер адам денсаулығын жақсартуға, ауыр дерттерді емдеуге мүмкіндік берсе де, оның адам ағзасына тигізетін әсері жан-жақты зерттеуді қажет етеді.
Биотехнологияның негізгі бағыттары және оның әсеріне қысқаша тоқталып өтсек.
Медициналық биотехнология. Қазіргі заманғы медициналық биотехнология адам денсаулығын сақтау мен жақсарту бағытында көптеген жаңа мүмкіндіктер ашуда.
Гендік терапия — тұқым қуалайтын және ауыр ауруларды емдеу үшін генетикалық материалды өзгерту әдістері қолданылады. Бұл әдіс генетикалық бұзылыстарды түзетуге мүмкіндік береді, бірақ ұзақ мерзімді әсері толық зерттелмеген.
Биопрепараттар және вакциналар — иммундық жүйені нығайтып, аурулардың алдын алу үшін қолданылады. COVID-19 пандемиясы кезінде қолданылған mRNA вакциналары биотехнологияның тиімділігін көрсетті.
Синтетикалық биология — жасуша деңгейінде жаңа биологиялық жүйелерді құруға бағытталған. Бұл әдіс арқылы тіндерді қайта қалпына келтіру немесе жасушаларды ауыстыру мүмкін болып отыр.
Азық-түлік биотехнологиясы. Азық-түлік өндірісінде биотехнология генетикалық модификацияланған өнімдер (ГМО) арқылы өнім көлемін арттыруға және олардың тағамдық құндылығын жақсартуға көмектеседі. Оның пайдалы әсері: ГМО өнімдері қоректік заттарға бай, төзімділігі жоғары және ұзақ сақталады. Ал қауіптері: Кейбір зерттеулер ГМО-ның ұзақ мерзімді қолданылуы аллергиялық реакциялар мен ас қорыту жүйесіне әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді.
Фармацевтикалық биотехнология. Биотехнологиялық дәрі-дәрмектер сирек кездесетін ауруларды емдеуде ерекше орын алады. Инсулиннің рекомбинанттық түрі, моноклоналды антиденелер және онкологиялық ауруларды емдеуге арналған препараттар – осы саланың басты жетістіктері. Алайда, кейбір препараттардың жанама әсері байқалуы мүмкін. Сондықтан оларды қолдану алдында мұқият зерттеу мен бақылау қажет.
Биотехнологияның этикалық және экологиялық аспектілеріне келер болсақ – Биотехнологияның адам ағзасына әсерін талдау кезінде оның этикалық және экологиялық салдарын да ескеру маңызды. Геномды өзгерту және жасанды биологиялық жүйелерді қолдану белгілі бір қауіптерге әкелуі мүмкін. Бұл салада адам өмірі мен табиғатқа зиян келтірмеу үшін қатаң бақылау қажет.
Сонымен қорыта айтар болсақ,қазіргі биотехнология адам ағзасына оң және теріс әсерін қатар тигізуі мүмкін. Оның тиімділігі – медицина, фармацевтика және тамақ өнеркәсібінде зор мүмкіндіктер ұсынғанымен, ұзақ мерзімді салдары әлі де зерттеуді қажет етеді. Сондықтан биотехнологияны қолдануда қауіпсіздік пен этикалық нормаларды сақтау – басты міндет.
Жанна ИСПУЛОВА,
“М.Шоқай атындағы №26 ЖББМ” КММ биология пәні мұғалімі.
Биотехнология – ХХІ ғасырдағы ғылымның ең қарқынды дамып келе жатқан салаларының бірі. Ол медицина, ауыл шаруашылығы, фармацевтика және тамақ өнеркәсібінде кеңінен қолданылады. Қазіргі биотехнологиялық жетістіктер адам денсаулығын жақсартуға, ауыр дерттерді емдеуге мүмкіндік берсе де, оның адам ағзасына тигізетін әсері жан-жақты зерттеуді қажет етеді.
